Nöbetçi Eczaneler
Dünya petrol ve doğal gaz arzının yaklaşık %20’sinin geçtiği bu stratejik su yolunun ücretli hale getirilme ihtimali, başta Washington olmak üzere küresel aktörleri ayağa kaldırdı.
1. 60 Günlük Güvenli Seyir Mutabakatı Sağlanmıştı
Sürecin arka planında, ABD ve İran arasında geçtiğimiz ay imzalanan geçici bir mutabakat zaptı yer alıyor:
-
Geçici Uzlaşı: Mutabakat kapsamında ABD ve İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilerin 60 gün boyunca güvenli ve kesintisiz şekilde seyrini sürdürmesi konusunda anlaşmıştı.
-
Süre Sonrası Arayışlar: Bu 60 günlük sürenin dolmasının ardından boğazın yönetim modeli; İran ve Umman’ın Basra Körfezi’ndeki diğer kıyıdaş ülkelerle yapacağı temaslarla netleşecek. ABD’ye sunulan yeni idari ücret önerisinin de bu arayışın bir parçası olduğu belirtiliyor.
2. Umman Zorunlu Ücrete Karşı: “Gönüllülük Esası Olmalı”
Boğazın diğer yakasını kontrol eden Umman ise konuya daha temkinli yaklaşıyor. Umman Dışişleri Bakanı Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi, gemilerden zorunlu bir geçiş ücreti alınmasına sıcak bakmadıklarını net bir dille ifade etti:
“Zorunlu bir ücret uygulaması yerine, tıpkı Malakka ve Singapur boğazlarında olduğu gibi, çevre risklerinin değerlendirilmesi, kurtarma çalışmaları ve teknik destek gibi hizmetlerin finansmanı amacıyla ‘gönüllülük esasına dayalı’ katkı payları formülü üzerinde durulmalıdır. Taslaklarımızda zorunlu bir geçiş ücreti yer almamaktadır.”
Körfez kaynakları, Umman’ın olası uygulama yöntemleri konusunda Washington ile istişarelerde bulunduğunu ancak henüz resmi, bağlayıcı bir teklif sunmadığını aktarıyor.
3. Trump Yönetiminden Sert Tepki: “İran Ücret Talep Edemez”
ABD kanadı, uluslararası deniz hukuku kurallarını hatırlatarak bu öneriye çok sert yanıt verdi. Beyaz Saray ve dışişleri koridorlarından arka arkaya net mesajlar geldi:
-
Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly: “Başkan Trump, uluslararası bir su yolu olan Hürmüz Boğazı’ndan İran’ın ücret talep edemeyeceğini açıkça belirtmiştir.”
-
Dışişleri Bakanı Marco Rubio: Geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği Orta Doğu ziyareti sırasında konuşan Rubio, “Hiçbir ülkenin uluslararası bir su yolundan geçiş ücreti veya vergi almasına izin verilemez. Mevcut uluslararası hukuk budur” diyerek kapıyı tamamen kapattı.
4. İran Israrcı: Fonlar Nasıl Paylaşılacak?
Orta Doğulu üst düzey bir yetkili ise ABD’nin sert tonuna rağmen İran’ın ücret toplanması konusunda son derece ısrarcı olduğunu iddia etti. İddiaya göre İran tarafı, Amerikalıların eninde sonunda bu planın esnetilmiş bir versiyonunu kabul edeceğine inanıyor.
Eğer teklif kabul edilirse, toplanacak fonlar Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile istişare içinde yönetilecek ve İran ile Umman arasında paylaşılacak.