Nöbetçi Eczaneler
Bir sabah sosyal medyaya giriyorsunuz; biri limonlu suyla 10 kilo verdiğini anlatıyor, bir diğeri ekmeği hayatından çıkardığını söylüyor, başka bir paylaşım ise üç günlük detoks programıyla vücuttaki tüm toksinlerden kurtulabileceğinizi iddia ediyor. Beslenme konusunda bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolaydır. Ancak doğru bilgiye ulaşmak da bir o kadar zordur.Her gün milyonlarca kişi sosyal medyada gördüğü beslenme önerilerini uyguluyor. Ne yazık ki bu önerilerin önemli bir kısmı bilimsel gerçeklerden uzak.
İşte en sık karşılaştığımız 5 beslenme yanlışı ve doğruları.
1. Yanlış: “Detoks içecekleri vücudu temizler”
Özellikle yaz aylarında detoks tarifleri yeniden gündeme geliyor. Salatalık, limon, maydanoz ve çeşitli sebzelerle hazırlanan içeceklerin vücuttaki toksinleri attığı iddia ediliyor.
Peki gerçekten böyle mi?
Aslında vücudumuzun zaten kusursuz çalışan bir detoks sistemi var. Karaciğerimiz, böbreklerimiz, bağırsaklarımız ve akciğerlerimiz günün 24 saati bu görevi yerine getiriyor. Sağlıklı bir bireyin vücudunun toksinlerden arınmak için özel içeceklere ihtiyacı yok. Bu içecekler su tüketimini artırabilir, bazı vitamin ve mineraller sağlayabilir. Ancak “3 günde vücudu temizlemek” veya “3 günde yağları eritmek” gibi söylentilerin bilimsel bir karşılığı bulunmamaktadır.
Gerçek detoks; yeterli su içmek, düzenli uyumak, sigaradan uzak durmak ve dengeli beslenmekten geçer.
2. Yanlış: “Glutensiz beslenmek daha sağlıklıdır”
Market raflarında glutensiz ürünlerin sayısı her geçen gün artıyor. Bu durum birçok kişide glutensiz beslenmenin herkes için daha sağlıklı olduğu algısını oluşturuyor. Oysa gluten; buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan doğal bir proteindir. Çölyak hastaları veya hekim tarafından tanı konmuş gluten hassasiyeti olan bireyler için glutensiz beslenmek zorunludur. Ancak sağlıklı bireylerde gluteni hayatından çıkarmanın ekstra bir fayda
sağladığı gösterilememiştir. Üstelik birçok glutensiz ürün daha fazla şeker, yağ ve katkı maddesi içerebilmektedir. Bu nedenle sadece moda olduğu için glutensiz beslenmeye yönelmek doğru bir yaklaşım değildir.
Beslenmede önemli olan bir besini gereksiz yere çıkarmak değil, çeşitliliği korumaktır.
3. Yanlış: “Ekmeği kesersen kilo verirsin”
Diyet denildiğinde ilk akla gelenlerden biri ekmeği bırakmaktır. Hatta birçok kişi meyveyi,pirinci ve makarnayı da tamamen hayatından çıkarmaya çalışır. Karbonhidratlar yıllardır haksız yere suçlanıyor. Oysa beynimizin temel enerji kaynağı glikozdur ve bu enerji büyük ölçüde karbonhidratlardan sağlanır. Tam tahıllar, yulaf, kuru baklagiller, meyveler ve sebzeler sadece enerji vermekle kalmaz; aynı zamanda lif, vitamin ve mineral açısından da zengindir.
Kilo aldıran şey karbonhidratın kendisi değil, aşırı miktarda tüketilen ve çoğunlukla işlenmiş ürünlerden gelen fazla kaloridir. Bir dilim tam buğday ekmeği ile büyük boy şekerli bir içeceği aynı kategoride değerlendirmek doğru değildir. Önemli olan karbonhidratı tamamen kesmek değil, doğru karbonhidratı doğru miktarda tüketmektir.
4. Yanlış: “Akşam 7’den sonra yemek yemek kilo aldırır”
Bu inanış yıllardır kulaktan kulağa dolaşıyor. Ancak bilimsel çalışmalar kilo alımını belirleyen temel faktörün saat değil, gün sonunda alınan toplam enerji miktarı olduğunu gösteriyor.Örneğin gece vardiyasında çalışan bir kişinin saat 19.00’dan sonra yemek yememesi zaten mümkün değildir. Asıl problem çoğu kişinin akşam saatlerinde kontrolsüz şekilde atıştırmasıdır.Televizyon karşısında yenilen cipsler, tatlılar veya yüksek kalorili atıştırmalıklar günlük enerji alımını artırabilir. Yani kilo aldıran saat değil, farkında olmadan tüketilen fazla kaloridir.
Gece geç saatlerde çok ağır öğünler yerine dengeli ve porsiyon kontrollü seçimler yapmak daha doğru bir yaklaşımdır.
5. Yanlış: “Yağsız ürünler her zaman daha sağlıklıdır”
Bir dönem marketlerde “light”, “yağsız” veya “fit” etiketi taşıyan ürünler büyük ilgi görüyordu.Günümüzde de birçok kişi yağsız ürünlerin otomatik olarak daha sağlıklı olduğunu düşünüyor.Ancak yağ azaltıldığında ürünün tadını koruyabilmek için çoğu zaman ilave şeker veya nişasta kullanılabiliyor. Bu nedenle bazı yağsız ürünler düşündüğünüz kadar masum olmayabiliyor.Ayrıca yağlar vücudumuz için gereklidir. Hormon üretiminden hücre sağlığına, A, D, E ve K vitaminlerinin emiliminden beyin fonksiyonlarına kadar birçok önemli görev üstlenirler.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta yağ tüketmemek değil, doğru yağları tercih etmektir. Zeytinyağı, avokado, ceviz, badem, fındık ve yağlı balıklar sağlıklı yağ kaynakları arasında yer
alır.
Sonuç olarak, sosyal medyada gördüğümüz her bilgi doğru değildir. Özellikle beslenme gibi sağlığı doğrudan etkileyen konularda “mucize çözüm”, “hızlı sonuç” veya “herkese uygun yöntem” vaat eden paylaşımlara temkinli yaklaşmak gerekir.
Unutmayalım ki sağlıklı beslenmenin temelinde yasaklar değil; denge, çeşitlilik ve sürdürülebilir alışkanlıklar vardır. Bir besin tek başına mucize yaratmadığı gibi, tek başına hastalık da oluşturmaz.Önemli olan uzun vadede oluşturduğumuz yaşam tarzıdır.
Bilimsel Kaynaklar
1. Academy of Nutrition and Dietetics. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics:
Total Diet Approach to Healthy Eating. J Acad Nutr Diet. 2022.
2. Harvard T.H. Chan School of Public Health. The Nutrition Source.
3. Gibson PR, et al. Gluten-free diet: Evidence and implications. J Gastroenterol Hepatol.
2020.
4. Klein AV, Kiat H. Detox diets for toxin elimination and weight management: A critical
review. J Hum Nutr Diet. 2015.
5. St-Onge MP, Ard J, Baskin ML, et al. Meal Timing and Frequency: Implications for
Cardiovascular Disease Prevention. Circulation. 2017.
6. U.S. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK).
Nutrition Myths and Facts.
7. British Dietetic Association. Food Fact Sheets and Myth Busting Resources
YORUMLAR