Gazzâlî’nin Filozoflara Temel Eleştirileri

Gazzâlî bu eserinde özellikle İslam dünyasında etkili olan filozofları (özellikle Farabî ve İbn Sînâ çizgisini) hedef alır ve onların metafizik anlayışlarını şu noktalarda eleştirir:
 Metafiziğin Zor ve Seçkinlere Özgü Olduğu İddiası
Filozofların, metafiziğin çok karmaşık bir alan olduğunu söyleyerek eleştiriden kaçtıklarını ileri sürer. Ona göre bu, muhatabı susturmaya yönelik bir taktiktir.
 Matematik–Metafizik Bağlantısı İddiası
Filozofların, metafiziği anlamak için matematik ve mantık bilgisi gerektiğini savunmalarını reddeder.
Gazzâlî’ye göre:
• Matematiğin metafizikle zorunlu bir bağı yoktur.
• “Metafiziği anlamak için matematik gerekir” demek, “aritmetik için tıp gerekir” demek kadar anlamsızdır.
 Mantık İlkelerine Uymama Suçlaması
Filozoflar mantığı kesin bir yöntem olarak öne sürmelerine rağmen, metafizik meselelerde bu yöntemin ilke ve kurallarına bağlı kalmamışlardır.
Gazzâlî’ye göre:
• Matematikteki kesinliklerini metafiziğe taşımış gibi gösterirler.
• Oysa metafizik alandaki görüşleri zan ve tahmine dayanmaktadır.
 Otoriteye Sığınma Eleştirisi
Matematik ve mantıktaki başarılarının arkasına sığınarak metafizikte de kesin doğrular söylediklerini iddia etmelerini bir “aldatmaca” olarak niteler.

Eseri Yazmaktaki Amacı

Gazzâlî’nin kendi ifadesine göre amacı:
• Filozofların metafizik inançlarının tutarsız ve çelişik olduğunu göstermek,
• Bu öğretilerin iç yüzünü ve tehlikelerini ortaya koymak,
• Özellikle zeki fakat filozoflardan etkilenen kimseleri uyarmaktır.