Nöbetçi Eczaneler
Yolda yürüdüğümüz bir esnada yanımızdan geçen bir aracın rengini, şeklini, üzerindeki yazı ve şekillerden oluşan tüm dokusunu gözlerimizle algılayabiliriz Aynı zamanda aracın motor sesini, hareketinden kaynaklanan ses hızını kulaklarımızla işitiriz. Hatta hareketinin oluşturduğu gücü bir rüzgâr ya da titreşim şeklinde hissedebiliriz. O hålde bu aracın ve hareketin den dolayı oluşan deneyimimizin var olduğunu, yani gerçek olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü bu gerçekliği görmüş, duymuş ve hissetmişizdir.
Peki bizimle aynı konumda olmayan bir diğer gözlemci bu gerçekliği aynı şekilde mi algılamıştır? Örneğin aracın hareketi esnasında ona yakın olan birinin gördüğü renk, şekil duyduğu ses; hissettiği rüzgâr araca uzak birinin deneyimleriyle aynı mıdır? Bu sorulara vereceğimiz hayır yanıtı gerçeğin algılanış şeklinin farklı olabileceğini göstermektedir. Fiziksel dünyada bile sadece gözlem cinin konumuna göre manipüle olabilen bu gerçeklik algısı sanal dünyada da farklı şekillerde manipüle edilebilmektedir. Gerçek dünyanın sanal ortamda yeniden oluşturulmasıyla elde edilen bu illüzyon ise sanal ve artırılmış gerçeklik kavramlarını gündeme getirmiştir.
Gündelik örneğinde (yoldan geçen araç) üç önemli katman var:
1. Duyusal gerçeklik (algı):
Gözün rengi ve şekli görür, kulağın sesi duyar, bedenin titreşimi hisseder. Ama bunların hepsi duyu organlarının yorumudur. Örneğin:
• Araç sana yakınsa motor sesi daha yüksek ve frekansı farklı gelir.
• Uzak birine daha zayıf ve değişmiş (örneğin Doppler etkisiyle) bir ses ulaşır.
• Renk bile ışığın geliş açısına ve ortam koşullarına göre farklı algılanabilir.
Bu durum fizikte Doppler etkisi gibi kavramlarla açıklanır.
2. Gözlemciye bağlı gerçeklik:
Aynı olay farklı gözlemciler için farklı “görünür”. Bu, özellikle Görelilik Teorisi ile daha da derinleşir:
• Hareket, zaman ve hatta uzunluk bile gözlemciye göre değişebilir.
• Yani “olan şey” ile “gözlemlenen şey” birebir aynı değildir.
3. Fiziksel gerçeklik vs. deneyimlenen gerçeklik:
Araç “orada gerçekten vardır”, ama:
• Senin deneyimin = senin konumun + duyuların + yorumun
• Başkasının deneyimi = onun konumu + duyuları + yorumu
Bu yüzden tek bir mutlak deneyim yoktur, ama bu durum “gerçeklik yoktur” anlamına da gelmez. Daha doğru ifade şu olur:
Gerçeklik vardır, fakat ona erişimimiz her zaman gözlemciye bağlıdır.
4. Sanal ve artırılmış gerçeklik bağlantısı:
Buradan çok doğal şekilde şu sonuca ulaşıyoruz:
• Eğer fiziksel dünyada bile algı değişkense,
• Sanal ortamda bu algıyı bilinçli olarak tasarlamak ve manipüle etmek mümkündür.
Sanal Gerçeklik (VR) ve
Artırılmış Gerçeklik (AR) tam olarak bunu yapar:
• Beyne “gerçekmiş gibi” gelen bir deneyim üretir
• Ama bu deneyim tamamen kontrol edilebilir
YORUMLAR