Nöbetçi Eczaneler
Bugün Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında “stratejik iş birliği” olarak andığımız Turan ideali, bundan bir asır önce İttihat ve Terakki liderliğinin, imparatorluğun yıkılışını durdurmak için başvurduğu en radikal, en cesur ve bir o kadar da trajik bir “beka planı”ydı. İttihatçıların Turan yolu, Rusya’nın hegemonyasını parçalamak ve Anadolu’yu Orta Asya’nın derinliklerine bağlamak için çizilmiş kanlı bir rotaydı.
1. Plan: Balkan Bozgunundan “Asya Derinliği”ne Dönüş
İttihatçı aklın Turancılığa yönelmesi bir fantezi değil, jeopolitik bir mecburiyetti. Balkan Savaşları ile Avrupa’daki topraklarını kaybeden imparatorluk, yönünü Doğu’ya; yani soydaşlarının yaşadığı, Rus işgali altındaki topraklara çevirdi.
• Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura’nın Teorisi: Siyasi planın teorik altyapısı “Üç Tarz-ı Siyaset” ile atıldı. Osmanlıcılık ve İslamcılık iflas ederken, tek kurtuluş yolu olarak “Türk Birliği” seçildi.
• Teşkilat-ı Mahsusa’nın Gizli Faaliyetleri: İttihatçılar, savaş henüz patlak vermeden Türkistan, Kafkasya ve İran’da yeraltı örgütlenmeleri kurarak Rusya’ya karşı bir “iç uyanış” planladılar. Bu, Turan yolunun ilk gizli adımıydı.
2. Atılım: Birinci Dünya Savaşı ve “Kafkasya Seddi”nin Yıkılması
1914’te savaşa girilirken İttihatçıların (özellikle Enver Paşa’nın) temel stratejik hedefi, Almanlarla müttefik olup Rusya’yı Kafkasya’da saf dışı bırakmaktı. Bu, Turan’a giden fiziksel engelin; yani Rus bariyerinin yıkılması demekti.
• Sarıkamış: Bir İdealin Kar Altında Kalışı: Sarıkamış Harekatı, askeri bir hata olmanın ötesinde, Türkistan yolunu tek bir darbeyle açma girişimiydi. Enver Paşa’nın planı, Kafkasya üzerinden Bakü petrollerine ulaşmak ve oradan Orta Asya’daki Türk halklarını silahlandırarak Rusya’yı arkadan vurmaktı.
• Bakü’nün Fethi (Kafkas İslam Ordusu): 1918 yılında Nuri (Killigil) Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü İngiliz ve Bolşevik işgalinden kurtarması, Turan stratejisinin tarihteki en somut askeri başarısıdır. Bu hamle, Turan yolunun Hazar’a kadar açıldığı en yüksek noktaydı.
3. Rusya mı, Türkistan mı? Yol Ayrımı
İttihatçılar için Turan yolu, Rusya’nın içinden ve Rusya’ya rağmen geçiyordu. Onlar, Rusya’yı bir “müzakere ortağı” değil, parçalanması gereken bir “hapishane” olarak görüyorlardı.
• Brest-Litovsk Anlaşması: Rusya’da Bolşevik ihtilali çıkınca İttihatçılar, bu anlaşmayla Kars, Ardahan ve Batum’u geri alarak Turan yolundaki lojistik kapıyı araladılar.
• Mondros ve Son Perde: Osmanlı’nın teslim olmasıyla resmi devlet kanalı kapandı ancak İttihatçı ruh, mücadeleyi Orta Asya’ya taşıdı. Enver Paşa’nın 1921’de bizzat Buhara’ya giderek Bolşeviklere karşı başlattığı direniş, Turan yolunun “Türkistan’ın kalbinde” mühürlendiği son perdedir.
4. Güncel Ders: 1918’den 2026’ya Turan’ın Mirası
Bugün Türk devletlerinin Rusya ile kurduğu hassas denge, aslında İttihatçıların o dönemde yapamadığı “zaman kazanma” ve “kurumsallaşma” stratejisinin bir devamıdır. İttihatçılar yolu silahla açmaya çalıştılar; bugünün Türkiye’si ve Türkistan devletleri ise yolu diplomasi, enerji hatları ve ortak pazar ile inşa ediyor.
• İttihatçıların hatası: Rusya’nın gücünü tam hesaplamadan cephe açmaktı.
• Bugünün kazanımı: Rusya’nın Ukrayna’da zayıfladığı bir dönemde, Turan yolunu “Orta Koridor” ve “Zengezur” gibi kalıcı projelerle, kimseyle savaşmadan ama taviz de vermeden inşa etmektir.
Turan Birliği’nin yolu tarihsel olarak Rusya’nın hegemonyasını kırmak üzerine kurulmuştur. İttihatçılar bu yolu şehit kanlarıyla ve büyük bir vizyonla işaretlediler. 2026 yılındaki güncel hamleler, aslında Enver Paşa’nın Bakü’de, İsmail Gaspıralı’nın Bahçesaray’da kurduğu hayalin, modern teknolojiler ve rasyonel siyasetle ete kemiğe bürünmüş halidir. Turan’ın yolu artık Rusya’nın iznine tabi değildir; o yol, Türkistan’ın öz iradesiyle Ankara’dan Bişkek’e kadar uzanan bir “stratejik hürriyet” yoludur.
YORUMLAR